Kazimierz Bem, Kalwinizm w Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1548-1648. Kościoły i wierni

Kazimierz Bem uzyskał doktorat w Vrije Universiteit w Amsterdamie i habilitację w Instytucie Historii PAN. Jest absolwentem Yale Divinity School, a od 2011 roku pastorem First Church in Marlborough (Congregational) UCC w USA. Opublikował kilka książek naukowych m.in.: Wilki i łagodne jagniątka Chrystusa. Powstanie, rozwój i rola Holenderskiego Kościoła Reformowanego w XVI i XVII wieku (2013), Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939 (2015) oraz z Brucem Gordonem Antitrinitarianism and Unitarianism in the Ealy Modern World (2024). Od 2025 jest redaktorem naczelnymi kwartalnika „Jednota" wydawanego przez Konsystorz Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP.

Jeśli chodzi o historiografię reformacji w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, to powszechnie uważa się, że Konsens Sandomierski (1570) i Konfederacja Warszawska (1573) były apogeum rozwoju ruchu reformacyjnego. Jednak po bliższym przyjrzeniu się pogląd ten może się utrzymać tylko wtedy, gdy opisuje się wpływ polityczny ewangelików, a nie ustrój, liturgię lub pobożność trzech Jednot reformowanych. W tej książce postaram się pokazać, że formowanie się Kościołów reformowanych jako organów o odrębnej kalwińskiej teologii i ustroju kościelnym nie zostało wcale zakończone do lat 70. XVI wieku. W rzeczywistości proces ten dopiero się rozpoczął i trwał do Konwokacji Generalnej we Włodawie w 1634 roku.

(ze wstępu)

Spis treści

Podziękowania

Kalwinizm w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Mapy i ilustracje

Część I. Wprowadzenie

Rozdział 1. Wstęp

Rozdział 2. Wstęp do polskiego wydania

Źródła i bibliografia

Periodyzacja pracy

Kwestie „specyfiki” trzech kościołów

Zakres tematyczny pracy

Terminologia

Ważniejsze zmiany

Podziękowania

Część II. Kościoły reformowane

Rozdział 3. Ustrój kościołów

3.1. Wczesne lata (1548-1595)

3.2. Zbliżanie się do siebie i zrastanie się (1595-1630)

3.3. Generalna Konwokacja we Włodawie i jej skutki

Rozdział 4. Liturgia

4.1. Wczesna lata (1550-1595)

4.2. Forma Kraińskiego z 1598 roku i Porządek Nabożeństwa z 1601 roku w Małopolsce

4.3. Przemiany liturgiczne w Jednocie Braci Czeskich (Wielkopolskiej)

4.4. Liturgia reformowana w Wielkim Księstwie Litewskim 1550-1621

4.5. Ujednolicenie liturgii reformowanej w Koronie i Wielkim Księstwie Litewskim

Rozdział 5. Dyscyplina kościelna

5.1. Teologiczne podstawy reformowanej dyscypliny kościelnej przed 1634 rokiem

5.2. Praktyka reformowanej dyscypliny kościelnej przed 1634 rokiem

5.3. Reformowana dyscyplina kościelna po Konwokacji Generalnej we Włodawie w 1634 roku

Rozdział 6. Duchowieństwo reformowane

Rozdział 7. Pobożność reformowana

Część III. Wierni reformowani

Rozdział 8. Nawrócenia szlachty

Rozdział 9. „Mała liczba owiec chrystusowych jest lepsza niż wielka gromada wilków i wieprzów”

Rozdział 10. Kalwiniści w miastach królewskich

Rozdział 11. Kalwińskie łowy w luterańskich wodach – kalwinizm w Prusach Królewskich

Rozdział 12. „Najbardziej fanatyczne obrończynie swoich perfidnych dogmatów” – kobiety i kalwinizm w Rzeczypospolitej

Rozdział 13. Względność liczb

Rozdział 14. Podsumowanie

Wykaz skrótów

Bibliografia

Źródła pierwotne w rękopisach

Opracowane źródła pierwotne

Maszynopisy

Opracowania

Indeks osobowy