"Spętana nauka. Opozycja intelektualna w Polsce 1945-1970"

Pierwsza monografia na ten temat, oparta na bogatych
materiałach źródłowych i własnych wspomnieniach autora.

ISBN 978-83-7507-029-3

[Format B5, s. 576, bibliografia, indeks osobowy]

Zob. film z wypowiedzią autora

========
SPIS TREŚCI
========

Podziękowania

ZWIERZENIA
I. Temat pracy
II. Adresaci pracy
III. Ethos nauki
IV. Polityka naukowa
V. Osobiste: skąd zainteresowanie polityką naukową?
VI. Opozycja intelektualna
VII. Obecność Kościoła
VIII. Polskie środowisko naukowe po wojnie
IX. Osobiste: o nauce, logice zdarzeń, pierwszych powojennych latach

1. TRADYCJE OPORU INTELEKTUALNEGO
I. Kierunek: autorytaryzm
II. Reakcje na "Brześć"; ustawa jędrzejewiczowska
III. Faszyzacja polskich uniwersytetów
IV. Okupanci. Opór ludzi nauki. Straty nauki polskiej
a. Generalna gubernia
b. Lwów
c. Wilno
d. Straty osobowe nauki polskiej
V. Projekty okresu wojny

2. REWOLUCJA ŁAGODNA
I. Polityczne podstawy rewolucji łagodnej
II. Pisma literackie. Stosunek do inteligencji
III. Sprawy uniwersytetów
IV. Genealogia inteligencji polskiej
V. Humanizm socjalistyczny
VI. Wystąpienia studenckie i ich reperkusje
VII. Wokół autonomii. Dekret o szkołach wyższych
VIII. Kongres wrocławski

3. RÓWNANIE SZEREGÓW
I. Żdanowszczyzna. U źródeł nowego okresu
II. Reorganizacja instytucji naukowych
III. Ingerencje merytoryczne: filozofia i socjologia
IV. Ingerencje merytoryczne: polonistyka
V. Ingerencje merytoryczne: historia
VI. Ingerencje merytoryczne: genetyka
VII. Ingerencje merytoryczne: psychiatria
VIII. Dyskusja Kotarbińskiego z Chałasińskim
IX. Refleksje i porównania

4. ODWILŻ -- CZYLI OSTATNI ZAJAZD INTELIGENCJI
A. NADZIEJE
I. Początki odwilży w Związku Radzieckim
II. Zwiastuny zmian w Polsce
III. Rola prasy i sztuki
IV. Odwilż w nauce
V. Rewizjonizm stary i nowy
B. "ALE W GRENADZIE ZARAZA"
I. Reperkusje XX Zjazdu KPZR
II. Wydarzenia poznańskie
III. Odwilż w nauce: sprawy organizacyjne
IV. Odwilż w nauce: sprawy merytoryczne
V. Intelektualiści w ruchu komunistycznym
C. PUNKT ZWROTNY
I. Manewry przed Październikiem
II. Program Gomułki
III. Recepcja programu
IV. Odwilż w psychiatrii
V. Polska Akademia Nauk na cenzurowanym
D. "POINT DE RÊVERIES, MESSIEURS!"
I. Zmierzch rewizjonistycznych nadziei
II. Fala antysemityzmu
III. "Lewica" partyjna i Kościół
IV. Partyjny pogłos Października
V. Polityka kulturalna
VI. Dyskusje o inteligencji
VII. Próba podsumowania

5. ODWRÓT
I. Odzyskiwanie terenu
II. Echa "rozprawy z rewizjonizmem": słowa
III. Echa "rozprawy z rewizjonizmem": działania
IV. Koncyliacyjne zjazdy
V. W drodze na zjazd partii

6. POWTÓRKA
A. Wschodnia flanka
B. Ziemia jałowa
C. Nowa formacja

6A. AKT PIERWSZY: MAŁA STABILIZACJA
I. Roszady personalne
II. Represje wobec Kościoła. PAX
III. Nauka -- anonimowa opozycja
IV. Osobiste: Cambridge
V. Zmiany organizacyjne
VI. Pożegnanie człowieka i nadziei
VII. Ankietomania, czyli błędne drogi socjologii
VIII. Siedem grzechów głównych
IX. Pokojowe współistnienie w dziedzinie ideologii

6B. AKT DRUGI: ODRODZENIE OPOZYCJI
I. List 34
II. Wokół koncepcji uniwersytetu. Marcowe ustawy
III. Represje karne. Memoriał Kuronia i Modzelewskiego
IV. Na fali Vaticanum II
V. Młody Marks, sojusznik opozycji
VI. Kołakowski i jego drużyna
VII. Nieziszczone oczekiwania: filozofia i socjologia
VIII. Partyjne kłopoty

6C. AKT TRZECI: KOŃCÓWKA
Odsłona 1. Dwa wątki
Odsłona 2. Kalendarium gorących dni
Odsłona 3. Polowanie na inspiratorów
Odsłona 4. Porażka marcowej "rebelii"
a. Interpelacja
b. Interpretacje
c. Stanowisko episkopatu
d. Wyciszenie kampanii "syjonistycznej"
e. Przedzjazdowe dylematy
Odsłona 5. Reperkusje w świecie kultury
a. Zgniecenie "praskiej wiosny"
b. W trosce o ideologiczną czystość partii
c. Literaci
d. Nowa ustawa o szkolnictwie wyższym
e. Socjologia
Odsłona 6. Krajobraz po marcowej klęsce

7. "TA CZASZKA NIGDY JUŻ SIĘ NIE UŚMIECHNIE"

BIBLIOGRAFIA SELEKTYWNA
Źródła archiwalne
Źródła drukowane, rozprawy Wspomnienia, relacje, dzienniki
Czasopisma i wydawnictwa periodyczne
Literatura piękna Opracowania

PRZYPISY

===============
SKOROWIDZ NAZWISK
===============

Abakumow Wiktor 540 Achmadulina Bella 551 Achmatowa Anna 540 Adamczewski Stanisław 536 Ajdukiewicz Kazimierz 59, 75, 117, 122, 126, 149, 251, 310-311, 459, 531, 537, 549 Ajnenkiel Andrzej 522, 526 Ajschylos 146, 440 Akopow V. 535 Albert Zygmunt 519, 527 Albrecht Jerzy 106, 162, 197, 228, 338, 483-484, 490, 536 Aleksander II car rosyjski 546 Aliger Margarita 104 Alster Antoni 446, 553 Altman Henryk 220, 452 Ałapin Bolesław 141, 242 Amalrik Andriej 330, 522, 550 Ambroziewicz Jerzy 262, 541, 547 Amsterdamski Stefan 178, 456, 541, 559-560 Andrejew Igor 445-446 Andrzejewski Jakub 519, 535, 553 Andrzejewski Jerzy 67, 150, 167, 297, 355, 383, 441, 444, 467, 490-491, 497 Anochin Petr K. 139 Antokolski Paweł 36 Apfelbaum Anne 540 Aragon Louis 412 Arnold Stanisław 130-131, 527, 533-534 Arski Stefan 385 Artwiński Eugeniusz 38 Arystoteles 173 Assorodobraj Nina 37, 130-131, 251, 421, 445, 464, 520, 560

Baba Holi 540 Bacon Francis 11 Baczko Bronisław 126, 252, 400, 418, 421, 430, 445, 454, 458-460, 464, 470, 473, 493-494, 504 Baley Stefan 28, 31, 34 Balicka-Kozłowska Halina 451 Balicki Stanisław Witold 167, 439 Balzac Honor‚ de 49 Bałaban Majer 34 Banach Stefan 36, 38, 527 Banachiewicz Tadeusz 530 Bandera Stefan 526 Bańko Józef 494-495, 560 Bar-Hillel Yehoshua 492 Baraclough Geoffrey 130 Baraniak Antoni 437 Baranowski Bohdan 199, 519, 531, 539 Barańczak Stanisław 509, 522, 561 Barbuse Henri 98 Bardach Aleksander 452 Bardach Juliusz 134, 221, 306, 316-317, 445, 522, 529, 538, 550, 553 Bardini Aleksander 34 Bardot Brigitte 255 Bartel Kazimierz 30, 38, 526, 528 Bartoszewski Władysław 168, 558 Barycz Henryk 538 Batawia Stanisław 247 Batchelor George 522, 552 Bauman Zygmunt 218, 253, 399-400, 409, 413-414, 454, 457-460, 462, 470, 473, 493, 500, 550, 558, 560 Baumritter Jerzy 555 Bazylow Ludwik 447 Bebel August 495 Bechterew Władimir M. 138 Beck Józef 529 Beckett Samuel 431, 522, 556 Beevor Antony 534 Bem Józef Zachariasz 237 Benedykt XIV 403 Beria Ławrentij 162, 185, 309, 359, 535, 540, 542 Beritaszwili Iwan S. 139 Berman Jakub 90, 94, 105, 115, 135, 139, 162, 170, 180-181, 197-198, 277, 464, 473, 534 Bernstein Eduard 181-182, 293, 542 Beylin Paweł 168, 359-360, 385, 418-420 Bębenek Stanisław T. 522, 553 Białokozowicz Bazyli 464 Białoszewski Miron 167 Biejat Jerzy 396 Bielański Adam 450 Bielawska Elżbieta 243 Bieńkowska Flora 419-420, 553 Bieńkowski Witold 81, 497 Bieńkowski Władysław 35, 51, 54, 58, 70, 74, 82, 93, 105, 107, 148, 217, 234, 239-240, 267-268, 327, 336, 338, 362, 418, 522, 530-532, 534-535, 545-547, 551, 553 Biernacki Andrzej 128, 319-320, 522, 538, 550 Bierut Bolesław 45, 55, 58, 71, 74, 81-82, 95, 105-106, 109, 114, 124, 132, 134, 144, 149, 159-161, 164, 170, 189, 275, 277, 333, 519, 529, 533, 535, 537, 541-542 Bierzanek Remigliusz 314 Bierzin Anna 151 Bieżuńska Izabela 447 Bilig Wilhelm 453, 463, 482 Bilikiewicz Tadeusz 141-143, 240, 243-244, 247-248, 356, 546 Birecka H. 539 Biriuzow Siergiej 337 Birkenmajer Aleksander Ludwik 130 Bleuler Eugen 142 Blinowski Franciszek 199 Bloch Ernst 492 Bloch Sidney 550 Blumsztajn Seweryn 400, 416, 435 Błachowski Stefan 216 Błoński Jan 453 Bobińska Celina 131, 464, 538-539 Bobrowski Czesław 61, 400, 445-446, 487 Bocheński Innocenty 538 Bocheński Jacek 355, 419-420, 444, 497, 509, 511, 561 Bochwic Teresa 520, 554 Bogusławski Andrzej 263, 514, 547 Boguszewska Helena 396 Bohr Niels 525 Bool George 552 Borejsza Jerzy 35, 37, 49, 97-99, 106, 522, 536, 529 Borejsza Jerzy W. 522, 555 Bornsztajn Maurycy 143 Borowy Wacław 128 Boy-Żeleński Tadeusz 25, 37, 396 Bór-Komorowski Tadeusz 336 Brandys Kazimierz 150, 166, 354, 420, 497, 553 Brandys Marian 310, 398, 400, 419, 553 Braun Andrzej 446, 497 Breżniew Leonid 334, 432, 434 Bristiger Julia 35, 113, 465 Brodziński Stanisław 163 Brojdes Michał 396 Bromberg Adam 37, 464 Broniewski Władysław 36, 98, 150 Broszkiewicz Ewa 143 Broszkiewicz Jerzy 453 Broszkowski Janusz 37 Brun Julian 296 Bruno Giordano 208, 402 Brus Włodzimierz 213, 216, 306-307, 311, 359, 397-399, 418, 421, 454, 458-460, 462, 473, 484, 490, 529, 538, 544 Brückner Aleksander 540 Bryła Stefan 34 Brzechwa Jan 522, 540 Brzezicki Eugeniusz 142 Brzeziński Zbigniew 418 Brzoza Jan 35, 39 Brzozowski Stanisław Leopold 296, 441 Buczek Marian 90 Budzyk Kazimierz 225, 318, 544 Budzyńska Celina 198, 274, 536 Bujak Franciszek 31, 130, 531 Bukowski Jerzy 457, 463, 468, 558-559 Bulanda Edmund Jan 38 Bułganin Nikołaj 196, 543 Burda Andrzej 177, 541 Burgin Juliusz 464 Burnham James 374, 376 Bursche Juliusz 113 Burzyński Włodzimierz 39 Bush Vannevar 13-14, 519, 525 Butrym Stanisław 519, 534 Byczenko 528 Bykow Konstantin M. 139 Byrnes James 60 Bystroń Jan Stanisław 117 Bystroń Stanisław 526

Camus Albert 412 Carnap Rudolf 376 Cat-Mackiewicz Stanisław 383, 387, 396-397 Celnikier Izaak 168 Chagall Marc 193 Chajn Leon 48, 529 Chałasiński Józef 23, 31, 37, 43, 53, 62, 64-65, 78, 85-88, 96, 98-99, 120, 122, 127-128, 130, 144-147, 171-175, 194-195, 209-211, 218, 250-254, 289-290, 296, 347, 392, 396, 412-414, 425, 458, 462, 465, 504, 519, 522, 524, 526, 528-529, 531-534, 537, 539, 541, 543-544, 546, 548-549, 554-555, 558-560 Chamiec Krzysztof 451 Chełchowski Hilary 229 Chmaj Ludwik 41 Chojnacki Piotr 33 Chopin Fryderyk 44 Choromański Zygmunt 113 Choynowski Mieczysław 216-217, 544 Chruszczow Nikita 38, 104, 158-160, 185-189, 229-230, 236, 330, 332-334, 359, 542, 545, 550-551 Chrzanowski Ignacy 35 Churchill Winston 41, 58, 60, 530 Chwistek Leon 37, 526 Chyla Eugeniusz 400 Ciemieniewski 445 Cieszyński Tomasz 522, 528 Cieślak Tadeusz 506 Clementis Vladimir 104 Cohn Ludwik 395 Connelly John 134, 147, 152, 522, 525, 531, 538-539 Conqest Robert 522, 536 Conrad Joseph 556 Craig Gordon A. 534 Crankshow Edward 520, 545 Curie-Skłodowska Maria zob. Skłodowska-Curie Maria Cwynar Stanisław 141 Cyran Emil 247 Cyrankiewicz Józef 60, 72, 75, 107-108, 113, 139, 164, 193, 200, 228-229, 232, 254, 261, 324, 350, 377, 382, 456, 465-467, 470, 475-476, 519, 531-532, 536, 551, 559 Czapliński Kazimierz 451 Czarnogórski Czesław 523 Czarnowski Stefan 28, 31, 127, 262, 423, 501, 526, 531 Czartoryski Adam 119 Czechowicz Maciej 400 Czekanowski Jan 212, 536 Czepulis-Rastenis Ryszarda 523, 526 Czerwiński Marcin 555 Czeszko Bohdan 50, 355, 385, 461, 469-470, 491, 529, 552, 558 Czeżowski Tadeusz 41, 117, 149 Czubalski Franciszek 206, 534, 544 Czuchnowski Wojciech 536 Czukowski Korniej 333 Czyż Zdzisław 523, 551

Dajczgewand Józef 400 Dajczgewand, ojciec Józefa 446 Dale Henry 102 Daniel Julij 334, 550 Daniszewski Tadeusz 133-134, 220, 317, 377, 464, 544 Danton Georges 49 Danysz Marian 449 Darwin Karol 137, 537 Dawidow 137 Dąbrowska Beata 556 Dąbrowska Maria 25, 98-99, 167, 239, 383, 385-388 Dąbrowski Eugeniusz 110 Dąbrowski Jarosław 91, 124 Dąbrowski Kazimierz 248, 357 Dąbrowski Witold 168, 332, 419-420, 497 Dąmbska Izydora 205, 536 Dejmek Kazimierz 434, 439, 453, 459, 556 Delcroix Carlo 527 Dembiński Henryk 539 Dembowski Edward 91 Dembowski Jan 119-120, 124, 135-137, 207, 211, 251, 526, 537-539, 542 Desanti Dominique 98, 534 Descartes Ren‚ (Kartezjusz) 89, 140 Desmoulins Camille 49 Dettlof Szczęsny 212, 536 Dęba Aniela 395 Dęba Witold 395 Dietrich Tadeusz 199, 274 Dłuska Maria 265 Dmowski Roman 133 Dobrosielski Marian 251, 444 Dobrowolski Antoni Bolesław 31, 63, 531 Dobrowolski Kazimierz 116 Dobrowolski Stanisław Ryszard 439-440, 442, 498 Dobzhansky Theodosius 136 Domagała Czesław 429 Domański Ludwik 536 Dorywalski Mieczysław 456 Dos Passos John 99 Dostojewski Fiodor 441 Dowżenko Anatol 241, 247 Drewnowski J. 533-534, 537 Drewnowski Tadeusz 419-420 Drobner Bolesław 108 Drozdowski Marian 544 Drucka Nadzieja 446 Dubczek Aleksander 434 Duda Roman 540 Duda-Dziewierz Krystyna 519, 531, 539 Dudek Antoni 519, 540 Duracz Andrzej 416 Duracz Teodor 114 Duriasz Józef 459 Durkheim Émile 89 Duse Eleonora 434 Dworakowski Władysław 229 Dyczek Alicja 555 Dygat Stanisław 297, 383 Dzierżanowska Dorota 498 Dziewicka Maria 451 Dziewulski Władysław 41 Dzikowski 457 Dżilas Milowan 374

Ehrenkreutz Stefan 40-41 Ehrlich S. 539 Ehrlich Stanisław 74-75, 446 Eibisch Eugeniusz 98 Eilstein Helena 305-307, 493, 504 Einstein Albert 98, 208, 519, 534 Eisenhower Dwight 540 Eisenstein Siergiej 103 Eisler Jerzy 457, 475-476, 522, 536, 548-549, 551, 553, 556-559, 561 Eliot Thomas Stearns 98-99 Eluard Paul 98 Elzenberg Henryk 41, 117, 526 Engels Fryderyk 86, 90, 127, 291-293 Erenburg Ilja 98-99, 103-104, 159, 186, 331-333, 522, 524, 534, 540, 542, 551 Estreicher Karol 192, 450 Estreicher Kazimierz 383 Estreicher Stanisław 26, 31-32, 35, 526 Euklides 525

Fadiejew Aleksander 98-99, 186 Falicki Zdzisław 242 Falkowska Wanda 399 Falski Marian 31, 168, 383 Faworski Władimir 333 Fefer Icchak 103 Fejgin Anatol 161-162, 199-200, 277, 464 Feldman Józef 37 Feliksiak Elżbieta 521, 528 Fiedler Franciszek 124, 134, 211 Fijałkowska Barbara 522, 534, 547-549, 553 Fik Marta 297, 420, 509-510, 522, 542, 545, 548-549, 553, 555-556, 558, 560-561 Fikus Dariusz 528, 546, 551 Filler Witold 434 Finder Paweł 528 Finkielsztajn Leon 375 Fiodorow I. N. 139 Fiszdon Władysław 351 Fiszel Henryk 400 Flatau-Kruszewska Helena 396 Frank Hans 34, 56-57, 527 Franko Iwan 36, 527 Freud Zygmunt 241 Friedman Filip 22 Friszke Andrzej 558 Fritzhand Marek 464 Fulman Marian 54 Furcewa Jekatierina 193

Gadamer Hans-Georg 492 Gagarin Jurij 330 Gajewski Wacław 212, 449 Galicz Aleksander 22 Galileusz (Galileo Galilei) 18, 208, 386, 402-403, 524, 537, 554 Galiński Tadeusz 383-384, 553 Gałaj Dyzma 469 Gałanskow Jurij 334, 550 Gałczyński Konstanty Ildefons 149-150, 183, 295 Ganszyniec Ryszard 27, 526 Garlicki Andrzej 416 Garrone Gabriel Marie 554 Gaworski Henryk 442 Gąsiorowska-Grabowska Natalia 131, 221-222, 526 Gebert Bolesław 453 Geblewicz Eugeniusz 59 Gerő Ernő 275, 333 Gębarowicz Mieczysław 38 Giedroyć Jerzy 395-396 Gierek Edward 194, 229, 451, 482, 507, 541 Gieysztor Aleksander 132, 168, 205, 383, 385, 506, 527, 544 Gilels Emil 103 Gilson Etienne 29 Ginzburg Aleksandr 334, 483, 550-551 Ginzburg Vitalij 542 Gisges Jan Maria 388 Gładysz Antoni 522, 546 Głowiński Michał 305 Głuszczenko 135 Gneuss Christian 542 Godek Włodzimierz 213, 543-544 Godlewski Emil 26 Goetel Ferdynand 25 Goetel Walery 345, 531, 537 Golański Henryk 117, 290-291, 345, 399, 537, 553 Goldstücker Edward 434, 490 Gołębiowski Janusz 463 Gołubiew Antoni 546 Gombrowicz Witold 410, 441 Gomułka Joanna 399 Gomułka Stanisław 399 Gomułka Władysław 45-46, 52-54, 57, 68, 70, 72-75, 82, 100, 105-107, 109, 161, 197, 202, 226-237, 240, 255-257, 271-272, 274-277, 280-282, 285-287, 298-299, 307, 310-311, 314, 317, 321-327, 329, 335-340, 342, 350-351, 357, 360, 365-366, 370, 373-378, 380-381, 384-385, 387, 408-409, 427, 430-433, 435, 442, 451, 453-456, 460-462, 465, 467, 477-480, 482, 484, 487-490, 492-494, 496, 507-508, 519-520, 524, 528-530, 532, 535, 541-543, 545, 548, 550-553, 556, 559-560 Gonczarski Edmund 547 Gontarz Ryszard 558 Gorbaczow Michaił 524 Goriely Georges 472 Gorki Maksym 98, 151 Górbiel Andrzej 450 Górka Olgierd 65, 531 Górski Artur 42 Górski Konrad 41, 119, 128-129, 148-149, 383, 385, 536, 538 Górski Mieczysław 546 Grabowska Marcelina 420 Grabowska Maria 457 Grabowski Jerzy 398, 400 Grabski Stanisław 31, 74, 539 Grajewka Irena 456 Gralak Bronisław 523, 527-528 Granas Romana 35, 359, 375, 385 Grekow Boris D. 131, 133-134 Greniewski Henryk 400, 445 Greniewski Ludwik 251 Grochola Wiesława 552 Grochowski Tomasz (właśc. Zygmunt Simbierowicz) 523, 535, 537 Grodecki Roman 37 Groer Franciszek 38 Gromyko Andriej 103 Grosfeld Leon 134, 538 Gross Feliks 396 Gross Jan 445 Grossman Wasilij 103-104 Grosz Wiktor 35 Groszkowski Janusz 351, 368, 448-449, 465 Grot-Rowecki Stefan 489 Grotowski Marian 23 Groves Leslie 15 Grudziński Jan 446 Gryz Ryszard 536, 545 Grzegorzewicz Michał 194 Grześczak Marian 419-420 Grzędziński January 396-397, 441, 451, 461 Grzybowski Konstanty 49, 358, 445, 459, 494, 522-523, 529, 560 Gurewicz M. O. 138 Gutt-Górski Józef 116, 133-134 Guze Joanna 497 Guzik K. 61 Gwiżdż Andrzej 445

Hagemajer Helena 214, 451 Hagemajer Krzysztof 544 Hahn Otto 527 Haldane John 135 Halecki Oskar 119, 132, 152 Hałoń Edward 446, 448, 524, 537, 557 Hammarskj”ld Dag 540 Handelsman Józef 142, 243, 246 Handelsman Marceli 25, 35, 119, 132, 526-527 Hanuszkiewicz Adam 436 Hartleb Kazimierz 38 Hartman Stanisław 557 Harvey William 247 Hass Ludwik 396, 398 Hausmanowa Irena 141, 244, 246 Hayward Max 523, 535 Heinrich Władysław 536 Heisenberg Werner 525 Heller Michał 523, 535, 537, 540, 550, 560 Hemmerling Zygmunt 523, 530 Hen Józef 497 Hensel Witold 449 Herbert Zbigniew 167, 256 Herbst Stanisław 222, 416, 445-447 Herczyńska Grażyna 8, 138, 240, 552 Herczyński Ryszard 138, 240, 418, 533, 552, 555 Hertz Paweł 297, 354, 383 Hessen Sergiusz 536 Heydle Adam 26 Hinz Henryk 494 Hirszfeld Ludwik 34, 209, 349, 544 Hirszowicz Maria 151, 218, 251, 413, 445, 458, 460, 500, 523, 539 Hitler Adolf 15, 27, 32-33, 72-73, 113, 186, 292, 462, 527-528 Hlond August 47, 110, 529 Hłasko Marek 167 Hochfeld Anna 359 Hochfeld Julian 60, 66-67, 75, 89, 107-108, 122, 127-128, 148, 203, 217-218, 252, 305, 338, 372, 379, 464, 503, 531-533, 543-544, 549, 551 Hoffman Paweł 35, 169-170, 541 Hofman Michał 451 Hojnowski Stanisław 194, 543 Holland Henryk 126, 359-360, 375, 377, 405 Holoubek Gustaw 434-435 Holzer Jerzy 108, 126, 421, 523, 536 Hołuj Tadeusz 453 Hornowski Bolesław 544 Hoyle Fred 12, 519, 525 Hrabec Stefan 369 Hryniewiecki Bolesław 539 Humboldt Wilhelm 313 Huxley Julian 98 Hübner Julian 338, 359 Hübner Piotr 83, 94, 96, 119, 523, 530, 533-534, 537-538

Iliński Paweł 530 Iljiczow Leonid F. 192-193, 332-333, 551 Infeld Leèopold 208, 210, 249, 383, 385, 400 Ingarden Roman 117, 212, 504 Inglot Mieczysław 523, 527 Inglot Stefan 38 Ionesco Eugène 440 Irzykowski Karol 25 Iskra Wiesław 490 Iwan Groźny, car Rosji 164 Iwanow 160 Iwaszkiewicz Jarosław 25, 354, 383-384, 386-389, 435, 441, 552-553 Izydorczyk Jan 200

Jabłoński Henryk 72, 75, 107, 114, 131, 134, 149, 208, 249-250, 310-311, 314, 324, 344-345, 348-351, 355, 358, 373, 380, 421, 444-446, 457, 463, 484, 499, 527, 534, 537, 546, 549, 551-552 Jabłoński Tadeusz 61 Jackowski Stefan 514 Jackson John Hughlings 143 Jaczewski Tadeusz 119, 520, 539 Jagiełło Michał 523, 529 Jahn Alfred 392, 451-452, 557 Jakimowicz Władysław 247, 249 Jakowicki Władysław 29 Jakubowski Jan Zygmunt 506 Jałowy Bolesław 38 Jan III Sobieski 64 Jan Paweł II 554 Jan XXIII 401, 427 Janet Pierre 241 Janowska Katarzyna 521, 528 Jarecki Andrzej 168 Jarnuszkiewicz Halina 212, 544 Jarosiński Witold 358, 367-368, 372, 492, 494 Jarosławska Halina 443 Jarosławski Jan 8, 443, 533 Jaroszewicz Piotr 47, 507 Jaroszewski Tadeusz M. 457, 462, 490-491, 504 Jaroszewski Zdzisław 242, 244, 247-249, 356-357 Jaroszyński Jan 244 Jaroszyński Maurycy 76-77, 79, 83-85, 87, 92-93, 95, 118, 124, 532-534, 537, 552 Jasienica Paweł 203, 383, 385, 396, 444, 446, 454, 461, 465, 497 Jasieński Bruno 151, 299 Jasiński Zbigniew 369 Jaspers Karl 514 Jastrun Mieczysław 35-36, 150, 297, 383, 444, 497 Jaszczuk Bolesław 378, 484, 507 Jaśkowski Stanisław 127 Jaworska Helena 198-199 Jedlicki Jerzy 461 Jedlicki Witold 168, 523, 541, 553 Jedliński Jerzy 243 Jefferson Thomas 90 Jegorow Dmitrij 156 Jermołowa Marija 434 Jesienin-Wolpin Aleksander 333 Jewtuszenko Jewgienij 332-333, 355 Jędruszczak Stefan 484 Jędrychowski Stefan 40, 70, 72, 87-88, 93, 121, 197, 229, 253, 285, 350, 432, 485, 488, 539 Jędrzejewicz Jerzy 25-27, 30, 95 Joffe Abram Fiedorowicz 537 Johnson Lyndon 490 Joliot-Curie Irène 98 Jonas Franz 491 Jonscher Barbara 168 Jóźwiak Franciszek (Witold) 228-229, 273, 541 Jurkiewicz Jarosław 544 Jus Andrzej 140-143, 243-245, 248, 356-357, 539, 546 Jus Karolina 143, 244

Kabas Andrzej M. 548 Kaczanowski Feliks 140-141, 143, 539 Kaczmarek Czesław 113, 234, 270, 340, 536, 545, 551 Kaczmarek Zdzisław 446 Kaczorowski Michał 72 Kaczyński Andrzej 554 Kaczyński Mieczysław 140-142, 539 Kadler Alicja 251 Kafka Franz 169, 408 Kalecki Michał 212, 215, 311, 449 Kalinowski Stanisław 31 Kalinowski Stefan 163, 541 Kamieński Bogdan 449 Kamiński Aleksander 67 Kancewicz Jan 464 Kancewicz Kamilla 141 Kant Emmanuel 51, 140, 302-303, 549 Kantor Tadeusz 541 Kantorowicz Leonid 453 Kapica Piotr 103, 333, 542 Karczewski Witold 8 Karoń-Ostrowska Anna 544 Karpiński Jakub 523, 531 Karst Roman 419-420, 446 Kasman Leon 199 Kasprzak Marcin 90 Kasznica Stanisław 536 Katajew Walentin 333 Katz Henryk 133 Katz-Suchy Juliusz 446, 458 Kautsky Karol 260, 293, 495 Kawierin Wieniamin 333 Kaźmierczak Elżbieta 523, 535 Kąkol Kazimierz 400, 452, 544, 558 Kemula Wiktor 449 Kersten Adam 126, 358 Kersten Krystyna 82, 105, 151-153, 263, 442, 523, 528-533, 535, 539-540, 547, 556 Kerszman Gustaw 8, 178, 541 Kępa Józef 435, 448, 557 Kętrzyński Wojciech 65, 531 Kielan-Jaworowska Zofia 449, 539 Kielanowski Jan 506 Kielanowski Tadeusz 537 Kieniewicz Stefan 65, 134, 527, 531, 538 Kierczyńska Melania 35 Kiernik Władysław 70, 530 Kietlińska Zofia 312, 549 Kijowski Andrzej 237-238, 365, 367, 387, 439-440, 442, 497, 520, 545, 553 Kisielewski Stefan 235, 239, 265, 348-349, 354, 383, 389, 441, 454, 461, 467, 497, 545, 547 Klatkowa Halina 456 Kleiner Juliusz 37, 129 Klepacz Michał 113, 536 Klibansky Raumond 491 Klimaszewski Mieczysław 450 Kliszko Zenon 337, 341, 384, 388, 408, 419-421, 426, 435, 458, 467, 481-482, 507, 545, 547, 551-552, 556 Kluźniak Feliks 8 Kłosiewicz Wiktor 162, 200, 273 Kłoskowska Antonina 522, 531, 533, 546 Kobyliński Szymon 192 Kochanowski Jan 129 Kochański Aleksander 519, 540 Kociołek Stanisław 421, 482 Kokoszyńska Maria 117 Kolankowski Ludwik 536, 538 Kolbuszewski Stanisław 129 Kołakowska Tamara 443 Kołakowski Leszek 23, 92, 126, 168, 173-174, 178, 183-184, 195, 222-225, 252, 257-259, 261, 264-266, 268, 272, 277-278, 281-282, 284, 286-287, 309-310, 347, 359, 364, 372, 374, 385, 396, 398-400, 403-406, 413-414, 416-420, 427-430, 440, 443, 454, 457-458, 460, 467, 470-471, 487, 490, 495, 497, 504, 515-519, 523, 533, 541-544, 547-548, 554-555, 559-561 Kołłątaj Hugo 57, 124 Komar Wacław 164, 229, 338 Kominek Bolesław 401, 491, 556 Koniew Iwan 56, 229, 237, 530 Konopczyński Władysław 34, 63, 119, 130, 132, 144, 531, 536, 539 Konopnicka Maria 90 Konorski Jerzy 139, 142, 212, 244, 247, 539, 546 Konwicki Tadeusz 310, 419-420, 444, 553 Kopaliński Władysław 555 Kopernik Mikołaj 41, 44, 61, 90, 124, 178, 208, 403 Kopf Andrzej 450 Kopka Bogusław 560 Kormanowa Żanna 35, 131-134, 315, 358, 453, 538 Kornacki Jerzy 396 Kornaś Emil 450 Kornijczuk Ołeksandr 35, 98 Korniłowicz Władysław 29 Korzeniowski Lucjan 141, 143, 243 Korżawin Naum 151 Kosminskij Evgenij A. 134 Kossak Zofia 383 Kostow Trajczo 200 Kostrzewa Wera 275 Kostrzewski Jan 536 Kostrzewski Józef 212 Kot Stanisław 26 Kotarbińska Janina 23, 117, 168, 396, 400, 430 Kotarbiński Tadeusz 22-23, 29-31, 34, 59, 62, 71, 78, 84, 94, 98-99, 101, 117, 122, 126, 128, 144-147, 149, 168, 252, 262, 344-345, 350-351, 368, 383, 396, 399-400, 409, 411, 414, 425, 430, 449, 459, 465, 491, 495, 504, 506, 522, 526, 531, 533-534, 539, 546 Kott Jan 50, 125, 128, 131, 190-192, 297, 354-355, 383, 483, 520, 529, 543 Kowalik Tadeusz 418, 464, 490, 529, 544 Kowalska Anna 239, 383, 498 Kowalski Jerzy 530 Kowalski Józef 133, 221, 358, 536 Kowarz 163 Kozak Agata 542 Kozik Zenobiusz 560 Kozłowska Helena 197 Kozłowski Jan 449 Kozłowski Leon 24, 31 Kozłowski Roman 539 Koźniewski Kazimierz 364, 464, 553 K”nig Franz 491, 547 Kraepelin Emil 142 Krajewski Mieczysław 462 Krajewski Stanisław 512, 561 Krajewski Władysław 398, 421 Krall Hanna 560 Krasicki Jan 37, 528 Krasiewicz Bolesław 523, 531 Krasiński Andrzej 536 Krasiński Zygmunt 441 Krasnodębski Ryszard 453 Krassowska Eugenia 74, 95-97, 116-117, 120, 124-126, 129, 133, 139, 144, 149, 202, 319, 389-390, 392, 394, 533-534, 537, 539, 543, 553-554 Krasucki Ludwik 284 Kraśko Nina 523, 544, 560 Kraśko Tadeusz 408, 554 Kraśko Wincenty 384, 418, 434, 439, 493, 552 Kratko Zygmunt 452 Kreczmar Jerzy 37 Kretschmer Ernst 241 Kridl Manfred 29-30, 152, 520, 526 Krońska Irena 217, 486, 534 Kroński Tadeusz 126, 495 Kropotkin Piotr A. 552 Kruczek Wincenty 492 Kruczek Władysław 162, 282, 284, 326, 376-377, 429, 482, 487 Kruczkowski Leon 150, 239, 310, 321-322 Krzemieniewski Seweryn 38 Krzywicka Irena 239 Krzywicki Ludwik 29, 127, 262, 359, 501, 526, 531 Krzyżanowski Adam 25, 250, 546 Krzyżanowski Julian 33, 128, 318, 383, 385, 530 Kubiak Zygmunt 234-235 Kubski Jacek 267 Kucharski Eugeniusz 38 Kuczewski Władysław 84, 533 Kuczyński Janusz 265, 504 Kuczyński Stefan K. 523, 530, 536 Kukiel Marian 119, 152 Kula Marcin 400, 519, 535, 556 Kula Witold 130, 132, 134, 218-220, 315-316, 418, 538, 544 Kulczycka-Saloni Janina 445 Kulczyński Stanisław 29, 37, 99, 117, 124, 523, 526, 533, 537 Kulczyński Stefan 61 Kuligowski Zygmunt 140-141, 143-144, 244-245, 546 Kulpińska Jolanta 539 Kumaniecki Kazimierz F. 34, 212, 383, 385, 449 Kunicki Stanisław 91 Kunicki-Goldfinger Władysław 449 Kur Tadeusz 459, 477 Kuratowski Kazimierz 120, 124, 208, 448-449, 537 Kurecka Maria 522, 527 Kurek Jalu 35 Kuroń Jacek 395-400, 414, 416, 428, 435, 444, 510-513, 517, 520, 561 Kurowski Stefan 214 Kuryluk Karol 35, 49, 212 Kuryłowicz Jerzy 99 Kutasow Dmitrij 126 Kutrzeba Stanisław 34, 58, 523, 530 Kutschera Franz 395 Kwiatkowski Tadeusz 453

Labedz Leopold zob. Łabędź Leopold Lamarck Jan Chrzciciel 137 Lampe Alfred 44 Lanckorońska Karolina 35, 520, 527-528 Lange Oskar 108, 197, 213-215, 221, 283, 311, 359, 399, 538 Lasota Irena 444-445 Laue Max von 527 Lebenstein Jan 168 Lebiediew Piotr 74, 208 Lec Stanisław Jerzy 35, 553 Lechoń Jan 25, 441 Leder Stefan Tadeusz 520, 536 Leder Witold 520, 523, 535-536 Legowicz Jan 491, 560 Lehr-Spławiński Tadeusz 34, 56-57, 110, 152 Leja Magda 498 Lelewel Joachim 124 Lenard Philipp 537 Lenart Józef 418, 498 Lenin Włodzimierz 90, 127, 146, 159, 182-183, 185, 191, 222, 260, 275, 297, 396, 410, 471 Leński-Leszczyński Julian 275, 527 Leon XIII 64 Leonow Leonid 98 Leopold Wanda 498 Lepieszyńska Olga 136-138, 208, 217, 538 Lesiakowski Krzysztof 523, 558 Leszczycki Stanisław 76, 93, 210-211, 448-449, 533-534 Leśniewski Adam 520, 523, 527, 532-533 Leśniewski Stanisław 127 Leśnodorski Bogusław 134, 421, 445, 447, 464, 487 Leśnodorski Bolesław 124 Lewandowska Stanisława 523, 528 Lewin Leopold 35 Lewinówna Zofia 558 Lewis Clive Staples 551 Libera Antoni 522, 556 Libera Zygmunt 129 Lichniak Zygmunt 498 Lincoln Abraham 90 Lipiński Edward 168, 209, 211-213, 215, 311, 357, 383, 385, 396, 418, 449, 531, 544, 553 Lipski Jan Józef 168, 383, 388, 398-399, 497, 525, 556 Lisiecka Alicja 310, 497 Lissa Zofia 35, 445 Listowski Anatol 448-449 Litwin Jakub 134 Loga-Sowiński Ignacy 229, 458, 558 Lorek 163 Lorentz Stanisław 449 Loria Stanisław 37 Luba Iwona 541 Ludwik XIV, król Francji 545 Luksemburg Róża 132, 283, 463 Lustiger Arno 523, 535, 543 Luwicz S. 83

Łabędź Leopold 182, 523-524, 535, 542 Ładosz Jarosław 425-426, 470-471, 478, 484, 490-491, 494-496, 504, 555, 559-560 Łapiński Zdzisław 457 Łapot Stanisław 200, 273 Łempicki Stanisław 38 Łempicki Tadeusz 37 Łepkowski Tadeusz 11-12, 317, 525, 550 Łossowski Piotr 523, 528 Łoś Jerzy 449, 506-507 Łowmiański Henryk 538 Łubieński Konstanty 110, 467, 470, 536, 551 Łucki Michał 333 Łukasiewicz Jacek 451 Łukasiewicz Jan 127, 152 Łukomski St. 519 Łunaczarski Anatolij 464 Łuzin Nikołaj 156, 540 Łysenko Trofim 135-140, 143, 160, 172, 179-180, 207-208, 212, 217, 250, 297, 538, 542

Mach Wilhelm 310 Machejek Władysław 477, 552 Maciąg Włodzimierz 453 Maciejewski Janusz 457 Maciejewski Jarosław 543 Mackiewicz Stanisław zob. Cat-Mackiewicz Stanisław Madajczyk Czesław 221, 527 Majakowski Włodzimierz 32, 330 Majchrzak Grzegorz 560 Majewska Zofia 243 Majewski Kazimierz 449 Makarewicz Aniela 539 Makuszyński Kornel 546 Malecki Ignacy 369, 471-472, 538 Maleczyński Karol 38 Malik Jakub 124 Malinowski Bolesław 555 Malinowski Edmund 212 Malinowski Władysław 520, 526 Małecki Mieczysław 34, 56, 58 Małkowski Stanisław 42 Małowist Marian 358, 447, 527, 530 Mandalian Andrzej 497 Mann Tomasz 522, 527 Mannheim Karl 85 Manteuffel Jerzy 38 Manteuffel Ryszard 449 Manteuffel Tadeusz 34, 54, 131-134, 220, 314-317, 358, 447, 449, 459, 506, 519, 525, 527, 530-531, 538, 546, 550 Marat Jean-Paul 49, 90 Marchlewski Julian 132, 533 Marchlewski Leon 533 Marchlewski Teodor 34, 84, 533, 537 Maritain Jacques 29 Markiewicz Andrzej 396, 554 Markiewicz Henryk 318 Markiewicz Władysław 503, 506, 560 Marks Karol 68, 75, 86, 89-90, 127, 138, 146, 181-182, 188, 257, 260, 287, 291-294, 405-408, 410-411, 471, 491, 517-518, 524, 542, 547, 554 Markuszewski Jerzy 168 Maroń K. 539 Marowski Jerzy 55, 85, 119 Marr Nikołaj Jakowlewicz 133 Marszak Samuel 103 Martyniak Czesław 34 Marzec Mieczysław 274 Marzyński Michał 242 Matejko Jan 64 Matuszewska Wilhelmina 544 Matuszewski Ryszard 359, 419, 541, 547 Matuszewski Stefan 232, 274 Matwin Władysław 163, 193, 274, 338, 483 Maxwell James Clerk 352 Mazowiecki Tadeusz 300, 393-394, 532, 536, 542, 551, 554 Mazowiecki Wojciech 523, 532 Mazur Franciszek 197, 229 Mazur Stanisław 124, 527-528, 534, 537-538 Mazurkiewicz Jan 141-143, 241, 244, 526, 534 Mazurkiewicz Stefan 28 Mazurkiewicz Władysław 25 Mączak Antoni 445, 447 McKenzi Robert 460 Mehlberg Henryk 23 Mehring Franz 495 Mendel Gregor 137 Mentzel Zbigniew 519, 547 Merker Paul 540 Merton Robert K. 11, 523, 525 Micewski Andrzej 110-111, 523, 526, 529, 536, 543, 545, 548, 552, 556-557 Michajłow Włodzimierz 63, 94, 115, 124, 135-137, 139, 149, 179-180, 208, 520, 531, 537-539, 559 Michalski Konstanty 26 Michałowicz Mieczysław 28, 526 Michałowski Kazimierz 449 Michnik Adam 398-400, 416, 444, 511-513, 561 Michoelis Salomon 103 Mickiewicz Adam 36, 128, 167, 172, 210, 239, 360, 364, 434-435, 439, 454 Miczurin Iwan 135-136, 138, 140, 143, 240, 538 Miedwiediew Roj 523, 535 Miedziński Bogusław 529 Mietkowski Mieczysław 464, 541 Międzyrzecki Artur 497 Mijal Kazimierz 200, 232, 273-276, 428-429 Mikołaj I, car Rosji 164 Mikołajczyk Stanisław 57-58, 60, 62, 70, 72-74, 104-105, 519, 530 Miller Henry 99 Miller Jan Nepomucen 396-397 Mills Charles Wright 294 Miłosz Czesław 441 Minc Bronisław 214, 306 Minc Hilary 97, 180-181, 197, 306, 473 Minc Isaak I. 102 Minkowski Eugeniusz 241, 246, 357 Mirski Michał 419-420 Misztal Franciszek 449 Mitzner Zbigniew 72, 532 Młynarski Feliks 58 Moczar Mieczysław 198-199, 336, 367, 433, 455, 464-465, 473, 485, 489, 511, 520, 523, 551, 553, 558 Moczarski Kazimierz 281, 548 Modelski Teofil 38 Modzelewski Karol 396-401, 414, 416, 419, 428, 435 Modzelewski Zygmunt 124, 134, 395 Moliński Bogdan 505 Mołotow Wiaczesław 33, 60, 229-230, 527, 534-535 Moravia Alberto 543 Morawska Ewa 523, 525 Morawski Jerzy 163-164, 170, 183, 194, 199, 228, 258, 274, 304, 314, 317, 324-325, 338, 359, 483, 541-543, 547, 550 Morawski Stefan 445, 454, 458, 460 Morecka Zofia 398 Morgan Lewis 89, 143, 179, 240 Mostowski Andrzej 127, 212, 251, 449 Mościcki Ignacy 31-32 Motyka Lucjan 435 Mounier Emmanuel 543 Mrożek Sławomir 490 Mrówczyński Tadeusz 267 Mucharski Piotr 521, 528 Mujżel Jan 456 Muller Hermann Joseph 135 Murawski Krzysztof 555 Murzynowski Andrzej 416, 444 Musiał Franciszek 491 Musierowicz Małgorzata 543 Mussolini Benito 396 Mycielska Dorota 25, 29-30, 523, 526 Mycielski Andrzej 536 Mycielski Zygmunt 490 Mysłek Wiesław 459, 462, 464, 473, 558

Nadolski Marek 523, 530 Naegeli Karl Wilhelm 137 Nagórski Wiktor 399 Nagy Imre 236, 299, 327 Nałkowski Wacław 262 Namiotkiewicz Walery 385, 520, 541 Nanke Czesław 38 Napiórkowski Kazimierz 519, 534 Napiórski W. 400 Nasierowski Tadeusz 523, 534, 539-540, 552 Nasser Gamal A. 556 Naszkowski Marian 35 Natanson Władysław 26 Nencki Marceli 124 Nettl John Peter 463-464 Neumann Jerzy Spława 152 Neurath Otto 51 Newerly Igor 419-420, 485, 497 Newton Izaak 525 Nex” Martin-Andersen 98 Neyman Elżbieta 414, 465, 555 Niechaj Michał 34 Nieizwiestnyj Ewgenij 332 Niekrasow Wiktor 22, 551 Niekricz Aleksander 102, 535, 537, 550 Niemierko Wacław 539 Niewodniczański Henryk 41 Nitsch Kazimierz 124 Nitsch Roman 29, 123 Nofer-Ładyka Alina 457 Norwid Cyprian Kamil 441 Nowacki Witold 446, 449 Nowaczyński Adolf 441 Nowak Roman 229, 276 Nowak Stefan 360 Nowak Zenon 117-118, 200, 226, 228-229, 280, 537 Nowakowska Irena 362 Nowakowski Stefan 218, 544 Nowicki Andrzej 270 Nowiński Czesław 125, 127, 251, 534, 537 Nowosilcow Nikołaj 84, 441-442 Nowotko Marceli 90, 528 Nusbaum-Hilarowicz Józef 137, 210, 519-520, 539

O'Neil Eugen Gladstone 99 Oberl„nder Marek 168 Ochab Edward 133, 135, 164, 170, 189, 194, 196, 201, 226, 228-230, 232, 236, 301, 347, 432, 448, 455, 489-490, 542-543 Ojstrach Dawid 103 Oko Jan 23, 41 Okrzeja Stefan 90 Oks Mateusz 200 Okudżawa Bułat 22, 551 Olszak Wacław 449 Olszewski Jan 262, 398-400, 541, 547 Olszowski Stefan 479 Oppenheimer Julius R. 15 Orbelli Leon A. 139 Ordon Julian K. 363-364 Orlański Mieczysław 464 Orłowski Witold 34, 212 Ortega y Gasset Jos‚ 514 Orthwein Kazimierz 544 Orzechowski Ignacy 453 Orzeszkowa Eliza 90 Osetowska Ewa 244, 246-247 Osęka Piotr 519, 535, 556 Osiecka Agnieszka 168 Osóbka-Morawski Edward 46, 70, 72, 79-80 Ossowska Maria 23, 34, 168, 212, 218, 252, 255, 359, 383, 396, 399-400, 414, 495, 504, 506, 523-526 Ossowski Stanisław 23, 31, 37, 51, 75, 89, 116, 122, 128, 149, 168, 175, 212, 217-218, 252, 255, 291, 293-294, 305, 347, 359, 361-362, 379, 399, 458-459, 495, 501, 504, 520, 523, 526, 528-529, 533, 541, 544, 548, 553 Ostałowska Lidia 548 Ozga-Michalski Józef 466-467, 498

Paczkowski Andrzej 20, 524-525, 529, 532, 540 Pankratowa Anna 538 Parandowski Jan 383, 396 Parnas Jakub 37 Pasierb Janusz Stanisław 523, 551 Pasternak Borys 151, 331 Pasternak Leon 35 Pasteur Louis 537 Paszkiewicz Ludwik 34 Pauli Lesław 450 Pauling Linus 208 Paustowski Konstantin 333-334 Paweł VI 401, 403, 427 Pawlak Jan 163 Pawłow Iwan Piotrowicz 138-142, 172, 216, 240-241, 243, 245, 247-250, 523, 539-540, 559 Pączkowski Edward 457 Peiper Tadeusz 35-37 Pelc Jerzy 129, 252 Persek Krzysztof 519, 540 Perzanowski Lucjan 520, 557 Pestalozzi Johann Heinrich 210 Petrusewicz Kazimierz 115-116, 119, 123-124, 134, 137, 139, 179-180, 208, 212, 358, 520, 537-539, 553 Piasecki Bolesław 28, 51-52, 110-111, 113, 152, 190, 227-228, 234, 236, 265, 271, 342, 401, 436-437, 469, 511, 520, 529, 543, 545, 552, 554 Piątkowski Franciszek 546 Picasso Pablo 98 Pieniążek Szczepan 449 Pieńkowski Stefan 34, 42, 59, 83-84, 98-99, 124, 528, 531, 537 Pierietiakowicz Antoni 25 Pigoń Kazimierz 525 Pigoń Krzysztof 522 Pigoń Stanisław 31-32, 56, 59, 71, 128-129, 148-149, 212, 319, 383, 496-497, 520, 527, 539, 560 Piłsudski Józef 24-25, 27, 29, 49, 133, 441 Piotrowicz Ludwik 56, 538 Piórkowski Jerzy 262, 310, 547 Pirożyński Marian 396, 554 Pius XI 301 Pius XII 46, 110, 529 Piwowarczyk Andrzej 419-420 Piwowarczyk Jan 50, 529 Platon 173 Plechanow Jerzy 89, 495, 536 Plezia Marian 506 Plisiecka Maja 334 Pluta Wilhelm 438 Pniewski Jerzy 449 Podlacha Władysław 38 Podlaski M. 48 Podraza Antoni 528 Pohorille Maksymilian 346-347, 369 Poincar‚ Henri 22 Pokrowski Michaił N. 131, 133, 538 Polewka Adam 35, 37 Pollak Seweryn 419-420, 497-498 Pomian Krzysztof 168, 398, 416, 418, 420, 555, 560 Pomianowski Jerzy 419-420, 497, 553 Pomierancew W. 159 Poniatowski Józef 363 Popkiewicz Józef 544 Popper Karl 51, 492 Porębski Mieczysław 541 Poupard Paul 554 Powers Thomas 525 Półtawska Wanda 243 Praski Rafał zob. Falski Marian Próchniak Edward 275 Próchnik Adam 31 Prus Bolesław 64 Przełęcki Marian 252 Przemski Leon 419 Przyboś Julian 35-37, 239 Przybyłowski Kazimierz 38 Ptasiński Jan 429 Ptolemeusz 178, 208 Putrament Jerzy 35-36, 284, 310, 377, 428-429, 442, 483, 497, 539, 552, 556

Raabe Henryk 54-55, 60, 79, 84-85, 96, 107, 530, 532-533 Raabe Zdzisław 449, 520, 539 Radgowski Michał 409, 554 Radkiewicz Stanisław 113, 161-162, 198, 277, 464, 540 Raina Peter 520, 524, 536, 545, 547, 549, 551-552, 554, 556, 558-560 Rajk Laszlo 200, 535 Rakowski Mieczysław 214 Rakowski Mieczysław F. 277, 299, 322, 325-326, 332-338, 343, 355, 405, 416, 421, 451, 477-479, 520, 528, 548-549, 551-552, 554-555, 559 Rapacki Adam 108, 117, 148, 160, 199-200, 204, 229, 432, 455, 542 Rayleigh James 352 R kosi Matyas 275, 333 Redlich Shimon 524, 535 Reed John 233 Rege Magda 8 Rejtan Tadeusz 426 Ribbentrop Joachim 33, 527 Robespierre Maximilien 49, 90 Robinson Joan 216 Rogalski Andrzej 238, 545 Rokossowski Konstanty 101, 228-229, 276 Romek Zbigniew 555 Romkowski Roman 113, 161-163, 199-200, 277 Romm Michaił 333-334 Roosevelt Franklin Delano 13-14 Rosand Rosan 334 Rostworowski Mikołaj 178, 536 Rousseau Jean Jacques 90 Rozmaryn Stefan 537 Różański Józef 113, 199-200, 262, 277, 464 Różycka Maria 544 Różycki Stefan 526 Różycki Stefan Zbigniew 449 Rudnicki Adolf 35, 255, 383 Rudnicki Juliusz 29, 526 Rudzińska Anna 396, 520, 554 Rudzki Kazimierz 446 Rumiński Bolesław 273-274, 282, 322, 326, 377, 426, 428-429, 482-483 Rusinek Kazimierz 436 Rusinek Michał 239 Russell Bertrand 460, 472, 558 Rutherford Ernst 351-352 Rybicka Anetta 524, 530 Rybicki Marian 197-198 Rybicki Zygmunt 444, 446 Rykowski Zdzisław 524, 541-543, 557 Ryng (właśc. Heryng) Jerzy 485 Rzepiński Sławomir 445 Rzeuska Maria 129, 318, 539, 550 Rzewuski Jan 452

Sacharow Andriej 542 Sachs Ignacy 490, 555 Sadzewicz Marek 543 Saint-Just Antoine 262 Salij Jacek 8, 513 Salvini Tomasso 434 Sałtykow-Szczedrin Michaił 151 Samsonowicz Henryk 416, 445, 447, 459 Sandauer Artur 238, 383, 545 Sapieha Adam Stefan 50, 71 Sarapata Adam 218 Sartre Jean Paul 98-99 Savonarola Girolamo 173 Sawicka Hanna 337 Sawicka Jadwiga 457 Sawicki Ludwik 530 Sawicki Mirosław 416 Sawrymowicz Eugeniusz 129 Schaff Adam 35, 68-69, 74-75, 77-79, 86, 89, 94, 116, 124, 126-127, 148, 160, 162, 173, 175, 206, 210-211, 217-218, 226, 251-252, 280, 283, 285, 302, 305-307, 321-322, 326-327, 346-347, 349, 355, 358, 360-362, 369-370, 377-378, 380-381, 405-411, 413, 421-422, 429-430, 446-447, 449-450, 453, 457-458, 461-462, 464-465, 482, 487-488, 490-495, 500, 504, 520-521, 532-534, 537-539, 545, 547-550, 552-555 Schaff Leon 91, 533 Schauder Julian 527 Schiller Leon 98, 167 Seidler Grzegorz 392 Seidler Leopold 506 Selwiński Ilja 333 Sempołowska Stefania 31 Serejski Marian 62, 131, 220, 531 Shepard Alan 330 Sieczenow Iwan 240 Siekierska Jadwiga 167 Sieradzki Józef 538 Sierow Iwan 52 Sierpiński Wacław 34, 98-99, 120, 123-124, 349, 383, 385, 537 Sikora Adam 494, 513 Simonow Konstantin 333 Siniawski Andriej 334, 550 Sinko Tadeusz 212, 536 Siwiec Ryszard 491 Skarga Barbara 8, 39-40, 217, 521, 528 Skarżyński Bolesław 539 Skłodowska-Curie Maria 44, 55, 90, 208, 520, 530-532, 556 Skorko-Barańska Marta 521, 528 Skowron Stanisław 137, 520, 538-539 Skórnicka Barbara 445 Skrzeszewski Stanisław 31, 35-36, 48, 54-57, 83, 90, 94-95, 97, 114, 116, 284, 533-534, 536 Skrzynecki Piotr 168, 445, 548 Skulska Wilhelmina (pseud. Lutecka) 56, 58 Skupieński Krzysztof 209 Skwarczyńska Stefania 38, 129 Slánský Rudolf 104, 109, 200, 459, 535, 540 Sławek Walery 526, 529 Słomkowski Antoni 55, 114, 530, 536 Słonimski Antoni 192, 199, 239, 354, 364, 382-385, 388, 399-400, 414, 430, 439-442, 444, 497, 542, 553, 556 Słucki Arnold 164, 419 Słucki Boris 551 Smaga Józef 524, 533, 536 Smetona Anastas 39 Smith Adam 291 Smolar Aleksander 421 Smoleński Dionizy 312, 457 Smoluchowski Marian 208 Smulikowski Kazimierz 449 Snieżniewski Andriej V. 141-142, 216, 297, 357, 539, 550, 552 Sobolewska Barbara 523, 529 Sokołow Dymitr 490 Sokorski Włodzimierz 72, 80, 85, 93-94, 149, 160, 212, 418, 498, 533-534 Solski Ludwik 451 Sołtysiak Grzegorz 523, 556-557 Sołżenicyn Aleksander 156, 332, 355, 551 Sosnowski Leonard 449-450 Speranski Aleksiej D. 139 Spinoza Baruch 89 Spodenkiewicz Paweł 531, 539 Spychalski Marian 164, 337, 435, 475 Spytkowski Józef 129 Srebrny Stefan 41, 526 Stachowski Zbigniew 520, 529, 533 Stalin Józef 32-33, 44-45, 57, 90-91, 100-101, 104, 112, 124, 127, 132-133, 135-139, 144, 146, 150-151, 155, 158-160, 164, 185-186, 188, 190, 193, 201, 209, 228, 237, 249, 252, 254, 287, 308, 329-330, 332-334, 420, 474, 495, 523, 527, 529-530, 535-536, 538, 540, 542-543 Starewicz Artur 197, 232, 284, 355, 365-367, 378, 418, 428, 434, 438, 548, 552 Starowieyski Franciszek 237 Starszewska Maria 171 Starzyński Juliusz 449 Stasiewicz-Jasiukowa Irena 523, 526, 528 Staszewski Stefan 281, 385, 462, 542, 545 Staszic Stanisław 124 Stawar Andrzej 255 Stawiński Eugeniusz 229 Stefanowski Bohdan 546 Stehle Hansjakob 547 Steinhaus Hugo 27, 38, 97-100, 124, 135, 137, 160, 521, 526-528, 534, 537, 548 Steinsberg Aniela 168, 383, 395-396, 398-400, 448, 554 Stern Anatol 36 Stern Lina 104 Stępień Józef 519, 523, 533, 543, 553, 555-557, 560 Stępień Lucjan 247 Stobecki Rafał 130, 524, 538 Stokes George 352 Stola Dariusz 432-433, 479-480, 524, 547, 556, 558-559 Stomma Stanisław 111, 235, 265, 343, 468-469, 536, 545 Stopka Andrzej 434 Stroński Stanisław 526 Stroynowski Juliusz 419-420 Strug Andrzej 25 Strumph-Wojtkiewicz Stanisław 522, 540 Stryjkowski Julian 35, 419-420, 497, 553 Strzelecki Jan 66-69, 108, 168, 182, 266, 268, 399, 417-418, 430, 531-532, 545, 547, 551 Strzelecki Ryszard 338 Stwosz Wit 270 Styś Wincenty 536 Suchodolski Bogdan 34, 252, 528 Suder Roman 243 Suleja Teresa 522, 538 Sulestrowski Waldemar 243 Surkow Aleksiej 333 Suski Marian 451 Susłow Michaił A. 539 Suszko Roman 252 Swietłow Michaił 151 Syrkus Szymon 538 Syski Jacek 505, 560 Szacki Jerzy 8, 295-296, 379, 418, 445, 449, 459, 513-514, 549, 560-561 Szafer Władysław 34, 124, 530-531, 539 Szafrański Henryk 482, 487 Szaniawski Klemens 168, 252, 448, 458 Szarzyńska-Rewska Hanna 395, 554 Szczeniowski Szczepan 41 Szczepański Jan 49, 116, 122, 176-179, 204, 218, 253, 288, 294-295, 312-314, 362, 370-372, 383, 385, 390-391, 422-425, 464, 500-506, 520, 529, 537, 541, 543, 548-549, 553-555, 560 Szczepański Jan Józef 453 Szczepkowski Adam 538 Szczurkiewicz Tadeusz 253-254, 543 Szekspir William 298, 355, 440 Szela Jakub 299 Szewczyk Wilhelm 552 Szlachcic Franciszek 471, 556, 559 Szlajfer Henryk 416, 444, 512 Szlajfer Ignacy 446 Szmalcer Henryk 242, 546 Szmydtowa Zofia 129 Szołochow Michaił 98, 333 Szostakowicz Dymitr 22, 159, 332-333 Szpunar Adam 456 Sztachelski Jerzy 40, 198, 200, 268, 327, 490, 539, 547, 551, 553 Szubert Wacław 456 Szulkin Michał 445 Szulkin Paweł 124, 204, 209, 211, 552 Szuman Stefan 141 Szwalbe Stanisław 61, 76, 79, 532 Szwarc Renata 218 Szydlak Jan 376 Szymanek Jerzy 82 Szymanowski Zygmunt 79, 526 Szymańska Zofia 243 Szymborska Wisława 420 Szyr Eugeniusz 338, 351, 432

Ścibor-Rylski Aleksander 310 Śreniowski Stanisław 130 Światło Józef 160-161, 262, 277, 464, 540 Świątkowski Henryk 267 Świętosławski Wojciech 27, 29, 31, 546

Talbot Strobe 520, 545 Tarl‚ Eugeniusz 98, 538 Tarnowski Stanisław 64 Tarski Alfred 119, 127, 152 Tarwid Kazimierz 520, 539 Taszycki Witold 38 Tatar Stanisław 164 Tatarkiewicz Władysław 28, 34, 117, 126, 149, 212, 383, 385, 459, 495, 504 Tatarkówna-Majkowska Michalina 198, 201 Taubenschlag Rafał 212 Taylor Edward 536 Taylor Geoffrey Ingram 351-352, 522, 552 Tazbir Janusz 524, 527 Tejkowski Bernard 399 Thompson Edward 517-518 Thomson Joseph John 352 Tichonow Nikołaj 333 Tischner Józef 516, 544 Toeplitz Jerzy 464 Toeplitz Krzysztof Teodor 365 Togliatti Palmiro 185, 327, 542-543 Tokarski Julian 58, 338, 485 Tomaszewski Stanisław 217, 427 Topiński Jan 69, 108, 532 Topolski Jerzy 506 Torańska Teresa 521, 529, 534, 542, 545 Toruńczyk Barbara 453 Toruńczyk Henryk 453 Torzecki Ryszard 527 Trawkowski Stanisław 54, 530 Tretiakow Piotr 133 Trojanowicz Zofia 543 Trzebiatowski Włodzimierz 345, 369 Tulczyński Marian 396 Tułodziecki Wacław 312 Turowicz Jerzy 51, 111, 144, 234, 263, 383, 401, 520, 529, 539, 547, 554 Turski Ryszard 213, 255, 359, 543-544, 547-549 Turski Stanisław 369, 444, 533 Tuwim Julian 25, 30, 98, 146, 150, 364, 441, 522, 527 Twardowski Aleksander 159 Twardowski Kazimierz 9, 25, 520, 525 Tych Feliks 519 Tymieniecki Kazimierz 212 Tyrmand Leopold 545

Ułaszyn Henryk 23, 526 Unger Ewa 451 Urban Jerzy 546 Urban VIII 402 Urbanek Adam 539 Uszkiewiczowa Lidia 248 Uziębło Adam 252

Venulet Franciszek 526 Vercors (właśc. Jean Bruller) 98 Vetulani Jerzy 149 Vickery Walter N. 102, 535 Virchow Rudolf 136, 138 Virion Tadeusz de 400 Vois Waldemar 38 Voren Robert van 524, 550 Voynich (Wojnicz) Michał 552 Voynich Ethel Lilian 352, 552 Vries Hugo de 137-138

Wacławek Juliusz 461 Wajda Andrzej 429 Walc Jan 360, 553 Walczak Mieczysław 524, 528 Wald Ignacy 555 Walichnowski Tadeusz 558 Walicki Andrzej 494, 504, 560 Walicki Michał 34 Wallis Aleksander 362, 553 Waluk Janina 421, 458 Wańkowicz Melchior 383, 385, 388, 396-397, 444 Warga Jewgienij S. 102 Warski Adolf 275, 485 Waryński Ludwik 90-91, 132 Wasilewska Wanda 35-36, 98, 521, 529 Wasilewski Zbigniew 118-119, 537 Wasilkowski Jan 305-306 Wat Aleksander 35-36 Wawiłow Sergiej I. 102, 116, 208 Ważyk Adam 35, 149, 169-170, 199, 212, 237, 297, 354, 383, 444, 483, 522, 541, 545 Weigel Kasper 37, 526 Weigl Rudolf Stefan 38, 528 Weisman August 137, 140, 240 Werblan Andrzej 277, 308-310, 334, 354, 361, 372-373, 378-380, 393, 398-399, 421, 463, 472-474, 484-487, 492-493, 498, 504, 520, 535, 548-549, 551-554, 559-560 Wereszycki Henryk 119, 152, 550 Werfel Edda 385 Werfel Roman 35, 57, 113, 133, 222-225, 282, 338, 446, 464, 544 Werle Józef 449 Wertenstein-Żuławski Jerzy 523, 525 Wesołowski Włodzimierz 218 Weyssenhoff Józef 49 Wiatr Jerzy J. 218, 253, 361, 409, 550, 560 Wicha Władysław 490 Widerszal Ludwik 35 Wieczorkiewicz Bronisław 534 Wielopolski Aleksander 52-53, 384 Wieniawa-Długoszewski Bolesław 527 Wierbłowski Stefan 542 Wierzuchowski Marian 526 Wierzyński Kazimierz 441 Wilanowski Bolesław 536 Wilczkowski Eugeniusz 143, 246-247, 546 Wilhelmi Janusz 355, 552 Wilson Thomas Woodrow 365 Winawer Bruno 448 Wincławski Włodzimierz 413, 524, 555 Wirpsza Witold 166, 169, 310, 354, 419-420, 497, 522, 527, 553 Wiślicz-Iwańczyk Eugeniusz 73 Wiśniewski Joachim Feliks 22-23 Wiśniewski Ludwik 520, 539 Witaszewski Kazimierz 162-163, 197-198, 200, 261, 273, 285, 326, 338, 433, 541-542 Witkowski Stanisław 450, 526 Wittlin Józef 520, 526 Witwicki Władysław 526 Władyka Wiesław 524, 541-543, 557 Wnuk Jan 453 Wohl Stanisław 464 Wojas Paweł 542 Wojdowicz Roman 464 Wojtysiak Antoni 313-314 Wolicki Krzysztof 193, 385, 543 Wolny Bronisław 263, 547 Wolski Tadeusz 539 Wolter (właśc. Arouet François Marie) 90 Wolter Władysław 57, 536 Woroszylska Janina 151 Woroszylski Wiktor 149, 151, 166, 170, 228, 233, 237-238, 310, 359, 419-420, 483, 497, 522, 545, 553 Wozniesienski A. A. 102, 334 Woźniakowski Jacek 265 Wóycicki Kazimierz 512, 561 Wróblewski Andrzej (1) 168 Wróblewski Andrzej (2) 553 Wróblewski Zenon 399, 552, 554 Wudzki Tadeusz 163 Wycech Czesław 31, 34, 58, 70-71, 82-83, 475, 524, 527 Wyka Jan 164 Wyka Kazimierz 205, 211, 239, 318-321, 383, 385, 544-545, 550 Wyrozembski Zygmunt Jan 306 Wyrozumska Bożena 530 Wyrozumski Jerzy 530 Wyspiański Stanisław 167, 441 Wyszyński Andriej 535 Wyszyński Stefan 19, 110, 113, 234, 236, 268, 300-301, 377, 417, 419, 437, 453, 470, 507, 512, 545, 547, 556, 558

Zabłocki Janusz 542, 558 Zabłudowski Andrzej 460 Zabłudowski Tadeusz 555 Zachwatowicz Jan 449 Zagórski Edmund 544 Zagórski Jerzy 383, 446 Zajączkowski Henryk 141, 241-242, 247, 546 Zakrzewska Franciszka 244-245, 546 Zakrzewska Janina 400, 418, 430, 444-446, 458 Zakrzewska Zofia 377 Zakrzewski Włodzimierz 48 Zalewski Teofil 38 Zalewski Witold 355, 420 Załuski Zbigniew 363-367, 373, 464, 520, 553 Zambrowski Roman 70, 82, 190, 193, 197, 228-229, 281, 284, 338, 377, 446, 452, 464-465, 473, 483 Zan Tomasz 441 Zarako-Zarakowski Stanisław 113 Zaremba Marcin 519, 535, 556-557 Zaręba Alfred 524 Zaręba Maria 524 Zarzycka-B‚rard Ewa 332, 524, 542, 551 Zarzycki Janusz 199-200, 338, 359 Zawadzki Aleksander 229, 351 Zawadzki Józef 464 Zawadzki Sylwester 464 Zawadzki Wacław 419 Zawieyski Jerzy 239, 467, 469-470, 487, 545 Zawirski Z. 56 Zawodziński Karol Wiktor 65, 531 Zeldowicz Jakow B. 542 Zimand Roman 126, 385, 561 Ziółek Jan 520, 530, 536 Znaniecki Florian 122, 127, 195, 252-254, 423, 501, 526 Zygmund Antoni 29, 152, 526

Żakowski Jacek 524, 529 Żarnowski Andrzej 459 Żdanow Andriej 98, 101-104, 334, 539 Żdanow Jurij A. 539 Żeligowski Henryk 116 Żółkiewska Wanda 442 Żółkiewski Stefan 23, 49-51, 61, 64, 96-97, 106, 119, 124, 128-130, 148-149, 160, 162, 167, 170, 174-175, 204-207, 210-212, 226, 254, 277-279, 283, 287, 289-290, 293, 302-304, 306, 308, 310, 313-314, 318-319, 325, 347-349, 354-355, 379, 389, 399, 405, 411-412, 418, 430, 436, 445-446, 449, 457-458, 462-464, 482, 485-488, 490, 492-494, 497, 504, 520, 522, 529, 531, 534, 536, 538, 541, 544, 548-550, 552, 554-555, 558, 560 Żórawicka Janina 116 Żukow Gieorgij Konstantinowicz 196 Żukowski J. 534 Żuławski Juliusz 297, 497 Żuławski Zygmunt 46, 531 Żurawicki Seweryn 400, 430, 490 Żurowski Maciej 391-392, 554 Życiński Józef 403, 524, 554 Żygulski Kazimierz 526, 528 Żyndul Jolanta 524, 526